Autoclave หัวใจของการฆ่าเชื้อที่มีประสิทธิภาพ

ในปัจจุบัน การควบคุมความสะอาดและความปลอดภัยถือเป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่ง ไม่ว่าจะในห้องปฏิบัติการ โรงพยาบาล โรงงานผลิตอาหาร เครื่องมือแพทย์ หรือแม้แต่สถาบันวิจัยทางวิทยาศาสตร์ เครื่องมือหนึ่งที่ถูกยกให้เป็นมาตรฐานในการทำลายเชื้อจุลินทรีย์และสิ่งปนเปื้อน คือ เครื่อง Autoclave หรือที่หลายคนเรียกว่า หม้อนึ่งฆ่าเชื้อด้วยไอน้ำแรงดัน

เครื่อง Autoclave คืออะไร ?

Autoclave เป็นอุปกรณ์ที่ใช้ ไอน้ำร้อนอุณหภูมิสูงภายใต้แรงดัน เพื่อฆ่าเชื้อแบคทีเรีย ไวรัส สปอร์ราเชื้อรา และจุลินทรีย์ต่าง ๆ ที่ทนความร้อนได้ดีกว่าปกติ หลักการทำงานคือการใช้ ไอน้ำอิ่มตัว (saturated steam) ที่อุณหภูมิประมาณ 121–134 °C ภายใต้แรงดัน 15–30 psi เป็นเวลาตั้งแต่ 15–60 นาที ขึ้นอยู่กับชนิดของวัสดุหรือเครื่องมือที่ต้องการฆ่าเชื้อ

หลักการทำงานของ Autoclave

1. การสร้างแรงดันและความร้อน – น้ำถูกทำให้เดือดจนกลายเป็นไอน้ำภายใต้สภาวะแรงดันสูง
2. การแทรกซึมของไอน้ำ – ไอน้ำร้อนสามารถแทรกเข้าไปในทุกพื้นผิวของวัสดุหรือภาชนะ
3. การทำลายโครงสร้างจุลินทรีย์ – ไอน้ำที่มีอุณหภูมิสูงทำให้โปรตีนของเชื้อจุลินทรีย์เสียสภาพ (denaturation) และไม่สามารถมีชีวิตอยู่ได้
4. ระบายแรงดันและทำให้เย็นลง – เมื่อครบเวลาที่กำหนด เครื่องจะปล่อยแรงดันออกแล้วปล่อยให้วัสดุเย็นลงก่อนนำออกมาใช้งาน

ประเภทของ Autoclave

• แบบตั้งโต๊ะ (Table-top Autoclave) – เหมาะกับคลินิกหรือห้องแล็บขนาดเล็ก
• แบบตั้งพื้น (Vertical/Horizontal Autoclave) – ใช้ในโรงงาน ห้องปฏิบัติการ หรือโรงพยาบาลที่ต้องฆ่าเชื้อวัสดุจำนวนมาก
• Autoclave อัตโนมัติ – ควบคุมด้วยระบบดิจิทัล สามารถตั้งโปรแกรมการทำงานได้หลายรูปแบบ
• Pass-through Autoclave – มี 2 ประตู ใช้ในห้อง clean room หรือพื้นที่ที่ต้องควบคุมการปนเปื้อน

การใช้งานเครื่อง Autoclave อย่างถูกวิธี

1. จัดเรียงอุปกรณ์หรือวัสดุให้มีช่องว่างเพื่อให้ไอน้ำไหลผ่านได้ทั่วถึง
2. ห่อวัสดุด้วยกระดาษหรือถุงที่เหมาะสมและทนความร้อน
3. ไม่ใส่ของเหลวหรือสารเคมีที่ไวไฟ
4. ตรวจสอบเทปแสดงผลการฆ่าเชื้อ (Autoclave tape หรือ Indicator strip) ทุกครั้ง
5. บำรุงรักษาและสอบเทียบ (Calibration) ตามกำหนดเพื่อความปลอดภัยและประสิทธิภาพ

ประโยชน์ของการใช้ Autoclave

• ปลอดภัยจากเชื้อโรคและการปนเปื้อน
• ได้มาตรฐานสากลสำหรับห้องแล็บและโรงพยาบาล
• ลดความเสี่ยงในการแพร่กระจายของเชื้อสู่บุคลากรและสิ่งแวดล้อม
• ใช้งานได้กับวัสดุหลากหลาย เช่น เครื่องแก้ว แสตนเลส ผ้าผ่าตัด หรือของเหลวบางชนิด

คำแนะนำ ควร สอบเทียบ Autoclave อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง เพื่อประสิทธิภาพในการใช้งาน .